Những Lời Khai Thị Sách Tấn Mùa An Cư Tại TVTL Phụng Hoàng (Phần 02)

- Hòa thượng ở chỗ Tiên sư được chỉ dạy gì?

Thiền sư Lương Giới đáp:

- Tuy ở trong đó mà chẳng nhờ Tiên sư chỉ dạy.

Ông Tăng mới hỏi:

- Đã chẳng nhờ chỉ dạy, lại thiết trai cúng dường làm gì?

Sư bảo: 

- Tuy nhiên như thế, đâu dám trái lại Tiên sư.

Tăng hỏi:

Hòa thượng trước yết kiến Nam Tuyền tìm được manh mối, vì sao lại thiết trai cúng dường Vân Nham”

Thiền sư Lương Giới bảo:

- Ta chẳng trọng Tiên sư đạo đức, cũng chẳng vì Phật pháp, chỉ trọng chẳng vì ta nói phá.

***

Rồi nhân một buổi thiết trai cúng giỗ, có vị Tăng hỏi:

- Hòa thượng vì Tiên sư thiết trai cúng dường, là chấp nhận Tiên sư hay không nhận?

Sư bảo:

- Nửa nhận nửa không nhận.

Tăng mới hỏi:

- Vì sao mà chẳng toàn nhận?

Sư bảo:

- Nếu mà toàn nhận thì cô phụ Tiên sư rồi!

Đó là những đoạn nhân duyên rất có ý nghĩa và đầy thấm thía trên con đường tu học, nhất là tu thiền.

Thứ nhất, Thiền sư Lương Giới thiết trai cúng dường Ngài Vân Nham. Vị Tăng hỏi: “Vì sao trước gặp Ngài Nam Tuyền tìm được manh mối, mà nay lại cúng dường Vân Nham?”.

Sư mới bảo: “Ta chẳng trọng Tiên sư đạo đức, cũng chẳng vì có Phật pháp, chỉ trọng chẳng vì ta nói phá.” Đó là một điểm nhấn mạnh để đánh thức, là sức mạnh để tự mình vươn lên chứ không ỷ lại vào bên ngoài. “Không vì ta nói phá” là để lại một phần cho người sống dậy. đó là điểm đặc biệt trong nhà thiền. Là một ân huệ, phải sống dậy bằng sức sống chân thật nơi chính mỗi người.

Điểm thứ hai, Sư thiết trai cúng dường Vân Nham, có vị Tăng hỏi: “Cúng dường như vậy là chấp nhận Vân Nham hay không nhận?” Ngài Lương Giới trả lời: “Nửa nhận nửa chẳng nhận”. Vị Tăng mới hỏi: “Tại sao lại không toàn nhận?” Ngài bảo: “Nếu toàn nhận thì coi như cô phụ Tiên sư”. Sư nói như vậy có vẻ phụ bạc Tiên sư hay không?

Đây là chỗ nhắc nhở người học đạo không thể một bề ỷ lại vào bên ngoài, hay bám chắc vào ông thầy. Mà phải tự mình vươn lên, tự mình sống dậy bằng sức sống chân thật của chính mình. Tức là mình phải có phần bổ túc cái của mình trong đó, phải sống dậy thì mới khế hợp được với thầy, mới gọi là tâm truyền tâm.

Nhà thiền có câu: “Cái thấy bằng thầy thì còn kém thầy nửa đức, cái thấy vượt hơn thầy thì mới kham truyền trao.” Đây không phải là câu nói tự cao, ngã mạn là mình phải vượt hơn ông thầy. Nếu hiểu như thế là hiểu lầm trên chữ nghĩa, cũng thành ra phỉ báng thầy. Nói “cái thấy vượt hơn thầy” là nói bằng cái thấy của chính mình, chứ không phải hoàn toàn ỷ lại vào ông thầy. Nếu lấy cái thấy của thầy làm cái thấy của mình, là lấy cái hiểu của thầy làm cái hiểu của mình, rồi cho đó là mình thấy mình hiểu, đó là chỗ kẹt của nhiều người học thiền.

Có người khi đọc sách thiền hiểu được một ít công án trong ngữ lục, thì tự vỗ ngực nói ta đây là thiền sư, rồi đi thử người này người kia, đó là sự lầm lạc lớn. Vì lấy cái hiểu công án của chư Tổ làm cái hiểu của mình, chưa phải là cái từ mình lưu xuất. Nên đây nói “cái thấy vượt hơn thầy” là mình phải có cái thấy bằng chính cái thấy của mình, từ trong đây sống dậy thì mới khế hợp với tâm của thầy, mới gọi là truyền trao. Không phải nói cái thấy hơn thầy là ngạo mạn, đó là điều rất tế nhị. Chúng ta phải có kinh nghiệm thực sự chứ không phải chỉ hiểu hay nói suông.

Cũng ý này, có một Bà lão sai người mang phẩm vật đến cúng dường Hòa thượng Tùng Thẩm ở Triệu Châu, và xin Sư tụng cho một tạng kinh. Hòa thượng Triệu Châu nhận phẩm vật xong, từ trên giường thiền bước xuống đi quanh một vòng giường thiền, rồi Ngài bảo với người mang phẩm vật tới rằng:

- Tôi đã tụng xong tạng kinh rồi đó!

Vị ấy về thuật lại cho bà lão nghe, Bà lão mới bảo:

- Ta nhờ Ngài tụng trọn tạng kinh, thế mà Ngài chỉ tụng có một nửa thôi.

Sau này, có một Thiền sư nghe thuật lại, liền bảo: “Thì hãy tụng thêm một vòng nữa!”

Sau đó Thiền sư Đại Huệ - Diệu Hỷ có lời bình: “Đối với nửa kia thì đừng có nói tụng thêm một vòng nửa, dù có tụng hàng trăm triệu lần đi nữa, trong con mắt của bà già này cũng chỉ là một nửa đại tạng kinh. Thậm chí cho đi vòng quanh cả núi Tu Di hàng trăm ngàn kiếp đi nữa, cũng chỉ đọc được một nửa thôi!”

 Ngài nói thêm: “Cho đến các vị đại Thiền sư ở khắp thiên hạ, đi vòng quanh núi hàng trăm ngàn triệu kiếp đi nữa thì dưới con mắt của Bà lão đó cũng chỉ là một nửa đại tạng kinh. Dù cho tất cả núi sông cõi đất sum la vạn tượng dẫn đến một cành cây một ngọn cỏ, đều có cái lưỡi rộng dài của Phật, đồng loạt đọc suốt đại tạng kinh từ ngày này qua ngày khác, trong con mắt của Bà lão cũng chỉ là một nửa đại tạng kinh mà thôi.”

Đây là lời bình của Ngài Đại Huệ.

Làm sao đọc hết được đại tạng kinh để cho Bà lão này được chấp nhận? Một nửa kia ở đâu và làm sao để đọc hết? Học thiền phải học đến chỗ đó! Ai có con mắt của Bà lão này mới thấy Bà lão này không phải là bà già tầm thường, cỡ như Bà già Đốt am.

Mỗi người chúng ta ngồi thiền ở đây, phải ngồi sao cho thấu được nửa kia của mình thì mùa An cư năm nay mới thật xứng đáng. Còn không dù cho chúng ta có học rộng hiểu nhiều, thông minh trí tuệ cách mấy đi nữa thì cũng không qua cặp mắt của Bà lão này.

Chúng ta không nhảy qua được cặp mắt của Bà lão này thì chưa phải là chỗ để mình tự hào. Giờ đặt câu hỏi lại: Tại sao Bà lão này thấy được mà chúng ta không thấy được? Bao nhiêu năm trong Thiền viện, chúng ta thọ nhận của đàn-na thí chủ không biết bao nhiêu mà chưa thấu được chỗ này, chưa qua được cặp mắt của Bà già thì có đáng hổ thẹn không? Trong khi lại cứ lo buồn vui, phiền não với nhau, nhất là mấy vị còn nhỏ còn trẻ tu thong thả chưa có sự quyết tâm, khoắc khoải để dồn tâm tiến tới, các vị cần phải xét lại.

Cho nên, phải hiểu rõ nhận kỹ trở lại, dù người có học biết nhiều, hiểu thiền, hiểu ngữ lục vv… nhưng đối với con mắt của Bà lão này chưa chắc đã qua được. Vậy chúng ta phải đặt một câu hỏi cho chính mình: Bà già còn thấy được còn mình không hơn Bà già đó hay sao? Tại sao lại không thấy được? Vậy câu hỏi này ai là người trả lời được chính xác? Thiền là ở chỗ đó!

 Buổi tọa thiền hôm nay, xin có ít lời nhắc Đại chúng cảnh tỉnh tiến lên, không thể dễ dàng để ngày qua suông.

***

BUỔI TỌA THIỀN NGÀY THỨ NĂM (Tuần lễ cuối hạ 2007) 

Hôm nay, tôi nhắc lại lời khai thị của Thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền - Tổ của Tông Lâm Tế. Tông Lâm Tế và Tông Tào Động là hai Tông lớn của Thiền tông Trung Hoa.

Một hôm, Ngài Lâm Tế dạy chúng: “Người học hiện nay chẳng nhận được là bệnh ở chỗ nào? Bệnh ở chỗ chẳng tự tin. Nếu các ông tự tin chẳng kịp, liền lăng xăng theo tất cả cảnh chuyển, bị muôn cảnh khác chi phối chẳng được tự do. Nếu các ông hay thôi được niệm niệm rong ruổi chạy tìm tâm, liền cùng Phật Tổ không khác. Các ông muốn biết được Phật Tổ chăng? Chỉ là “người đang nghe pháp ở trước mặt ông đó!” Người học tin chẳng kịp liền hướng ra bên ngoài chạy tìm kiếm. Dù cho tìm kiếm được đều là tướng thù thắng của văn tự, trọn chẳng được ý Tổ sống”

Lời khai thị của Tổ rất ý nghĩa và thiết thực đối với con đường tham thiền học đạo của chúng ta. Tổ bảo người học hiện nay vì chẳng tin nhận được lẽ thật nơi chính mình nên không nhận được. Ai cũng đều có lẽ thật, một lý sống rất vững vàng nhưng lại không sống được chỗ đó, do thiếu tự tin đành phải sống nương gá bên ngoài. Các Thiền sư thường quở chúng ta hay sống nương gá những duyên bên ngoài, giống như những loài ma nương gá cỏ cây để sống. Do nương gá nơi trần cảnh, nương gá những duyên bên ngoài nên sống mất mình, sống nô lệ theo duyên. 

Vì vậy, chư Tổ ra đời là để nhắc nhở đánh thức chúng ta sống trở lại chỗ này. Sống không được tự do là bị cảnh chuyển, làm nô lệ cho nó. Hiện tại, khi ngồi lên bồ đoàn rồi mà còn chưa chịu yên, vẫn bị nó kéo chạy mất tự chủ. Chúng ta phải lấy lại lòng tự tin, sống tự chủ mới gọi là thực sống.

Nên Ngài bảo: “Nếu các ông tự tin chẳng kịp liền lăng xăng theo cảnh chuyển, bị muôn cảnh khác chi phối, chẳng được tự do. Nếu các ông hay thôi được niệm niệm rong ruổi chạy tìm, liền cùng Phật Tổ không khác.” Đơn giản là dừng được niệm rong ruổi chạy đi tìm tâm, tức là hướng ra bên ngoài.

Đã chính là tâm mình tại sao lại đi tìm? Nếu tìm được là tâm của ai khác rồi, đâu phải tâm mình. Tìm được tức là tìm ở bên ngoài, vì tâm ở trong chính mình thì đâu cần tìm! Chính cái tâm đang chạy tìm đó là gì? Ngay nơi đó, nhìn lại nó là xong! Đó là chỗ cảnh tỉnh đánh thức người học thiền phải học lại chỗ đó, tham thiền cũng tham thấu chỗ đó.

Nên Ngài dạy tiếp: “Các ông muốn biết Phật Tổ sống chăng? Chỉ là người đang nghe pháp ở trước mặt các ông đó! Người học tin chẳng kịp liền hướng ra ngoài chạy mà tìm kiếm, dù cho tìm kiếm được đều là tướng thù thắng của văn tự, trọn chẳng được ý Tổ sống.”

Thường nghe nói Tông Lâm Tế dạy người đánh hét rất kỳ đặc, nhưng ở đây Tổ Lâm Tế chỉ dạy rất thiết thực.

Phật Tổ sống chính là người hiện đang nghe pháp đây. Cái đó nó mới biết giác, biết ngộ, mới thực sự là Phật Tổ sống. Còn chúng ta cứ lo đi tìm Phật Tổ trong kinh điển, trong chữ nghĩa rồi phân tích hiểu biết, đó gọi là Phật Tổ trong văn tự. Nhưng chúng ta lại tự hài lòng chỗ đó, cứ lo hướng theo sách vở, chữ nghĩa bên ngoài tìm Phật Tổ. Ngài bảo đó là tướng thù thắng của văn tự, Phật Tổ trong chữ nghĩa không biết nghe, không biết giác. Còn Phật Tổ sống mới biết nghe, mới biết giác.

Giờ đây, mỗi người chúng ta phải sống trở lại với Phật Tổ sống này, chớ sống với Phật Tổ chết trên ngôn ngữ. Chúng ta học thiền, ngồi thiền phải sáng tỏ chỗ này, thì việc tu mới có kết quả.

Thiền sư Trừng Viễn ở Viện Hương Lâm, làm thị giả của Thiền sư Vân Môn (Văn Uyển) cũng là Tổ của Tông Vân Môn. Ngài Vân Môn mỗi khi tiếp Sư đều gọi: - Thị giả Viễn. Sư ứng: - Dạ! Vân Môn bảo: - Ấy là gì?  Như thế, mười tám năm trời Ngài Trường Viễn mới tỏ ngộ được. Khi ngộ rồi Ngài Vân Môn bảo: - Từ nay Ta không còn gọi ngươi nữa!

Mười tám năm gặp thì kêu “Thị giả Viễn!”.  Ứng: “Dạ” ấy là cái gì? Chỗ này đánh thức chúng ta cái gì? Mười tám năm liền đều gọi như vậy, đều đáp như vậy nhưng tại sao không ngộ? Vậy mười tám năm đó, nó ở đâu không ngộ? Rồi khi ngộ thì nó ở đâu chạy lại? Chút đơn giản vậy mà phải tốn mười tám năm trời, thấy có tiếc công phu không?

Nếu ngay tiếng gọi ban đầu mà Ngài Trường Viễn liền tỏ ngộ, thì khỏi nhọc công Ngài Vân Môn gọi mười tám năm. Mười tám năm cũng vẫn sống trong đó, kêu biết dạ liền, nhưng vì tập khí chạy đuổi ra bên ngoài để nghe, nghe gọi chỉ nhớ tiếng gọi thôi, nên dạ cũng dạ theo tiếng gọi mà quên mất lẽ thật đang hiện hữu nơi mình là biết dạ. Có chút xíu đó mà phải mười tám năm trôi qua!

Việc này đâu có nằm trong kinh điển chữ nghĩa, cho nên nhà thiền nêu cao tông chỉ “Giáo ngoại biệt truyền, bất lập văn tự”. Cái này truyền ngoài kinh giáo, nó không nằm trong kinh, trong chữ nghĩa nên gọi bất lập văn tự. Kêu liền dạ, đâu nằm trong bộ kinh nào mà nằm ngay chính ông thôi, đó mới thực sự là sức sống chân thật, đó mới gọi là Phật Tổ sống.

 Còn chúng ta học Phật Tổ trong kinh điển, là chữ nghĩa. Một lẽ thật hiện tiền sờ sờ ngay chính mình mà không nhận, thấy có đáng tiếc không? Chúng ta tu lâu ngày sợ ngu, nên lo tìm cái này tìm cái kia, đọc cho nhiều thâu kiến thức cho rộng để thành người trí thức, mà không biết đó là cái vay mượn của người khác. Do đó, Thiền sư đánh thức để chúng ta có lòng tự tin trở lại với chính mình, mới có sức mạnh chân thật.

Có lần, Quốc sư Huệ Trung gọi thị giả Đam Nguyên đang ngồi học bên cạnh: - Thị giả! Thị giả! Thị giả Đam Nguyên liền: Dạ! Ngài gọi thêm lần nữa, gọi ba lần thì Ngài Đam Nguyên cũng dạ ba lần. Thiền sư Quốc Trung mới bảo: - Tưởng là Ta cô phụ ngươi, không ngờ ngươi cô phụ Ta.

Quốc sư gọi thị giả ba lần, đúng ra gọi một lần là có mặt rồi. Ông thị giả ba lần được gọi đều đáp trở lại, vậy ông thị giả đang có mặt ở đó hay không? Ngài nói cô phụ là cô phụ chỗ nào? Gọi đáp dạ liền, có mặt ở đó hay không? Các ngài đánh thức lẽ thật hiện tiền nơi chính mình, tin được chỗ này là xong.

Nhắc việc của người xưa là để giúp mỗi vị có lòng tự tin trở lại, để tự chủ cuộc sống này. Một lẽ thật rất thiết thực hiện tiền, chứ không xa vời.

Cho nên Hòa thượng Ân sư nói: “Thiền rất thực tế đến không ngờ!”, không phải là chuyện xa xôi. Do mình cứ tưởng tượng xa xôi, khó khăn rồi nghĩ tu thiền khó quá. Nói thiền là chỉ dành cho người thượng cơ, chính cái tưởng tượng đó làm ngăn cách mình. Đây là chân lý thiết thực, không phải đợi chúng ta chết đi qua thế giới khác mới biết được, mà có thể chứng minh thực tế ngay lúc đang sống đây. Nó quá thực tế, quá gần gũi nhưng lâu nay chúng ta bỏ quên. Vì thế, mà chư Tổ mới ra đời dùng đủ phương tiện, đánh thức mỗi người nhớ trở lại để sống vươn lên.

Do từ một cái lầm muôn thuở của mỗi người, ngay trong một niệm bất giác ban đầu quên mất lẽ thực này, để đi trong luân hồi sanh tử kiếp số nhiều như hạt bụi nhỏ không tính kể. Nếu ngay đây mỗi người khéo tin nhận trở lại, sáng tỏ được lẽ thật nơi mình thì đã vượt qua cái mê hằng sa kiếp. Chúng ta phải quyết tâm khám phá để khai thác lẽ thật đó. Không chấp nhận sống nương gá bên ngoài, giống như ma quỷ nương gá cỏ cây, lấy đó làm cuộc sống của mình. Thật đáng buồn!

Hôm nay, xin mượn lời của Ngài Lâm Tế nhắc nhở, đánh thức Đại chúng phải làm sao sống trở lại được lẽ thật nơi chính mình. Phải lấy lại sức sống chân thật ngay nơi mình.

***

BUỔI TỌA THIỀN NGÀY THỨ SÁU (Tuần lễ cuối hạ 2007) 

Buổi tọa thiền hôm nay, Tôi nhắc lại lương duyên của Thiền sư Hoàng Trung ở Đại Từ.

Nhân có vị Tăng học thiền nơi Thiền sư Hoàng Trung một thời gian, một hôm từ giã ra đi. Khi vị Tăng đến từ giã, Sư mới hỏi:

- Ông đi đâu?

Tăng thưa:

- Con đi Giang Tây!

Thiền sư Hoàng Trung liền bảo:

- Có đem lão Tăng đi được chăng?

Tăng liền thưa:

- Dù là Hòa thượng, con trọn có lỗi vì chẳng thể đem đi!

Nghĩa là vị Tăng xin lỗi nói dù là Hòa thượng, mà bất cứ ai cũng vậy chẳng đem đi được. Một câu đơn giản đầy ý nghĩa sâu đối với nhà thiền.

Hỏi đi đâu? Nói đi Giang Tây! Thì Ngài bảo: Có đem lão Tăng đi được chăng? Hỏi là để gạn xem ông Tăng này có nhận được cái gì ở trong nhà thiền thường dạy hay không? Vị Tăng này cũng không phải tầm thường, nên mới trả lời: Con trọn có lỗi với Ngài không thể đem đi được.

Sau này Hòa thượng Pháp Nhãn nghe, Ngài mới có lời đáp thay: “Nếu Hòa thượng đi thì con đỡ nón!”. Còn ở đây ông Tăng nói là con xin trọn có lỗi với Hòa thượng, chứ không đem đi được.

 Nghiệm kỹ mới thấy chỗ sống trong nhà thiền. Hòa thượng đi là chuyện của chính Ngài, Ngài phải đi thôi chứ đâu có ai đem đi được, không ai làm thay được cho Ngài. Đó là chuyện của mỗi người phải làm.

Ngài Pháp Nhãn nói rất hay: “Nếu mà Hòa thượng đi thì con đỡ nón!” Tức là con cũng đỡ nón cho Hòa thượng nhưng mà Ngài phải tự đi không thể trông đợi hoàn toàn nơi người khác. Đó là ý nghĩa, người thực sự sống với đạo lý thì đâu đâu cũng là thiền hết. Một câu hỏi bình thường nhưng chuyển thành đạo lý thiền để gạn hỏi chỗ thấy của học nhơn.

Đó là vì tâm các Ngài luôn luôn miên mật, cũng sống với sức sống chân thật, nên lúc nào cũng có thể phát ra được. Chúng ta phải khéo ứng dụng khi nhân duyên khế hợp thì chỗ nào chúng ta cũng có thể sáng tỏ được đạo lý.

Các Thiền sư nghe chim kêu liền tỏ ngộ, nghe người chửi lộn cũng tỏ ngộ, đi qua cầu trợt té ngựa cũng tỏ ngộ, là vì tâm các ngài luôn luôn niêm mật. Tâm bất an thì lo đi tìm rồi phân biệt chỗ này khó tu, chỗ kia khó tu… Khi tâm miên mật rồi thì bất cứ chỗ nào cũng là chỗ sáng tỏ được. Đây là một bài học lâu dài, để mỗi người tự nghiệm kỹ mà sống.

Có một học tăng tên là Nguyên Trì, đã từng tham học trong hội của Thiền sư Vô Đức. Ông siêng năng dụng công rất nhiều nhưng đối với thiền pháp không có cách gì tỏ ngộ.

Hôm đó, vào giờ tham thiền buổi chiều tức buổi dạ tham, Tăng Nguyên Trì xin Thiền sư Vô Đức đặc biệt chỉ dạy cho. Ông thưa: “Đệ tử đã vào Tùng lâm nhiều năm mà vẫn mờ mịt, luống thọ sự cúng dường của tín thí. Ngày qua ngày không tỏ ngộ được gì, xin thầy từ bi chỉ dạy. Mỗi ngày trừ việc tu trì ra, con cần có khóa trình nào phải tu thêm không?”

Thiền sư Vô Đức bảo: “Điều tốt nhất là ông hãy trông coi hai con kên kên, hai con nai, hai con nhạn và một con trùng ở trong miệng. Đồng thời ông phải chiến đấu liên tục với một con gấu và chăm sóc một bệnh nhân. Nếu ông làm được như thế và tận tình trong nhiệm vụ của mình, ta tin rằng đối với ông có sự trợ giúp rất tốt.”

Tăng Nghiêm Trì nghe không hiểu nên ngạc nhiên mới thưa: “Bạch thầy, con chỉ có một mình đến đây để tham học, thân con hoàn toàn không mang theo con vật nào cả. Vậy thầy dạy trông coi là trông coi cái gì? Vả lại con nghĩ những động vật ấy đâu có dính dáng gì đến quá trình tu học của con!?”

Thiền sư Vô Đức liền cười bảo: “À, Ta nói hai con kên kên đó là ông phải thường xuyên cảnh giác tức là canh chừng hai con mắt của mình, Cảnh phi lễ thì chớ nhìn. Hai con nai là ông cần phải giữ gìn hai cái chân, đừng để nó chạy theo đường tội ác, Điều phi lễ chớ có làm và chớ có đi đến. Hai con nhạn là hai cái tay của ông, thường phải làm công tác tận tường trong trách nhiệm của mình. Điều phi lễ chớ có động đến, chớ có động tay động thủ. Một con trùng là cái lưỡi của ông, phải cột chặt lại, Điều phi lễ chớ có nói. Một con gấu là tâm ông, phải khắc chế cá nhân riêng tư của mình. Điều phi lễ chớ có nghĩ tưởng đến. Còn người bệnh là chỉ cho thân ông, hy vọng ông đừng để nó vào cõi ác. Ta mong rằng trên đường tu hành, những quá trình cần phải tu đó không thể thiếu được!”

Đó là quá trình mà chúng ta phải tu lâu dài trên đường tu hành.

Gần ngày mãn hạ, Đại chúng càng phải có quá trình tu liên tục. Đây là thời khóa công phu, chúng ta cần phải luôn thực hành trong mọi oai nghi thời khóa, không phải chỉ khi lên thiền đường mới là công phu, không phải bàn luận nhiều hay nói lý cao siêu mới là công phu.

Thứ nhất, phải canh chừng hai con mắt: Vật phi lễ chớ nhìn. Nói thì dễ nhưng trong đây thử hỏi Đại chúng có làm được điều này hay không? Thí dụ ra ngoài thấy người nữ có nhìn không? Đó có phải Vật phi lễ hay không? Mà nhìn cái phi lễ thì có hổ thẹn không?

Thứ hai, phải giữ hai cái chân tức là điều phi lễ chớ làm, chớ có đi tới. Ví dụ như đi vào Suối Tiên, vào karaoke có phải chỗ mình đi đến không?

Thứ ba, phải giữ hai cái tay. Điều phi lễ chớ có động thủ. Trường hợp này bây giờ quá nhiều rồi, thử hỏi có giữ được không?

Thứ tư, giữ cái miệng. Lời phi lễ chớ có nói. Cũng chưa giữ được. Nhiều khi ngồi lại nói chuyện phi lễ, nói chuyện chiến tranh..., có đúng lễ của người xuất gia hay không?

Thứ năm, giữ tâm là chính. Điều phi lễ chớ nghĩ tưởng. Đây là điều khó khăn, dù trong chỗ riêng tư, chỗ một mình nhưng vẫn phải giữ kỹ. Không phải nghĩ rằng ở đây chỉ có một mình không ai biết! Tưởng bậy, ma thấy được là chen vào.

 Thứ sáu, là giữ thân không để cho vào cõi ác. Nghĩa là đừng vì thân này mà tạo tác thành bao nhiêu tội ác để rồi chôn vùi tánh giác của chính mình. Đại chúng kiểm lại sáu điều căn bản trên xem có giữ được không?

Đó, chính là thời khóa tu hằng ngày phải thường tự kiểm tra lại, xem chúng ta có phạm vào các điều phi lễ này hay không? Và nếu có sự hổ thẹn, có sự tự trách thì lo gì đạo nghiệp không thành.

Ngài dạy rất thực tế, nhiều khi chúng ta ở chùa học kinh luận hiểu quá rồi thành quên, lờn mà không chú tâm. Đúng ra ở đây cần phải thêm hai con sáo hoặc hai con dê nữa, tức là phải giữ hai lỗ tai, điều phi lễ chớ nghe. Nhiều khi lỗ tai này thỉnh thoảng cũng nghe điều phi lễ. Nhưng nếu cố ý nghe thì rất đáng trách, đáng hổ thẹn. Hai lỗ mũi là điều phi lễ chớ ngửi. Đừng đợi đến khóa lễ mới tu, đây mới là tu thực tế.

Trong Đại chúng, mỗi người mà giữ được như vậy, đảm bảo sống ít có phiền não, gần với giải thoát. Một lời dạy không cao siêu nhưng rất thực tế, đó là lẽ sống của mỗi người chúng ta.

Đây là bài học lâu dài cuối hạ. Không những chỉ mùa hạ này mà qua nhiều mùa hạ tới nữa là phải thực hành thường xuyên.

Thiền sư Tông Mật ở Long Nha, có bài kệ:

Hưu bã đình hoa loại thử thân

Đình hoa lạc hậu cánh phùng xuân

Thử thân nhất vãng tri hà xứ?

Tam giới mang mang sầu sát nhân.

Dịch:

Thôi sánh hoa sân với thân này

Hoa đã rụng rồi xuân lại thay.

Thân, một phen đi đâu là chỗ?

Mịt mờ ba cõi, sầu chết người.

“Hưu bã đình hoa loại thử thân” Tức là chớ có đem hoa ở trước sân mà sánh với cái thân này. Tức đem hoa ở sân sánh với thân này còn chưa được nữa.

“Đình hoa lạc hậu cánh phùng xuân” Tức là hoa trước sân đó sau khi rơi rụng thì nó còn gặp lại mùa xuân năm sau. Giờ tuy nó vô thường rơi rụng, nhưng mùa xuân năm sau vẫn nở hoa nữa.

Còn cái thân này thì sao? “Thử thân nhất vãng tri hà xứ?” Thân này một phen mất rồi thì biết đi về đâu, ở chỗ nào? Không hẹn ngày về.

“Tam giới mang mang sầu sát nhân” Ba cõi mịt mờ buồn chết người.

Có khi nào Đại chúng nghĩ đến điều đó không? Nghĩ tới đó rồi mới thấy không thể dễ duôi được. Bởi vì thân này so với đóa hoa trước sân vẫn còn thua nữa. Khi đóa hoa rụng nhưng mùa xuân năm sau lại trổ hoa khác, còn thân này khi mất rồi thì mịt mờ không biết đâu là chỗ về. Thật là buồn thảm, nhớ tới chỗ này mới thấy lo xa. Chúng ta không phải đợi tới đó rồi mới lo thì không kịp, đợi khát mới đào giếng thì sẽ chết trước khi có nước. Giờ là lúc còn lo được, không thể dễ duôi.

Tổ Quy Sơn cũng nhắc: "Nếu không lo tu, cuối cùng đường trước mù mịt không biết đi đâu về đâu?" Đến lúc đó thật là đau khổ. Chúng ta đã bỏ sự nghiệp ở thế gian, bỏ cha mẹ, bà con thân quyến đi tu cầu giải thoát, nhưng cuối cùng thì ba cõi mịt mờ không biết đi đâu, sầu chết người!

Nhiều khi tu lâu ngày mà không được nhắc nhở, sách tấn nên sanh lờn quên tu. Lúc đầu tâm giải thoát sanh tử nóng bỏng, dần về sau thì nguội lạnh theo tập khí của thế gian sống trở lại không kiểm soát được, ở trong đạo lâu ngày tu mà không thấy vui chỉ thấy buồn phiền, thoái tâm. Thật là đáng tiếc!

Đây là những điều tôi thiết tha nhắc nhở thức tỉnh Đại chúng, mỗi người tự kiểm soát lại mình, tiến tu cho đúng với tâm nguyện giải thoát của mỗi người./.